Pułk w latach 1918- 1939


Początki 40 pułku piechoty

40 pułk zaczął organizować się na Cytadeli we Lwowie na podstawie rozkazu nr 3 z dnia 24 listopada 1918 roku wydanego przez gen. Bolesława Roję – dowódcę Lwowskiej Grupy Operacyjnej, zaledwie w dwa dni po wyparciu Ukraińców z miasta. Do pułku włączono wszystkich byłych żołnierzy austriackiego 30 pp „Lwowskich Dzieci” oraz ochotników (byłych legionistów, a nawet i 15-16 letnich chłopców) i poborowych w wieku 17-35 lat z powiatów: lwowskiego, żółkiewskiego i sokalskiego. Początkowo Pułk nosił nazwę 30 pułku piechoty im. Króla Jana III Sobieskiego. Dnia 15 lutego 1919 roku rozkazem Sztabu Generalnego WP nazwa pułku uległa zmianie, przy czym nadano pułkowi nazwę 3. pułku strzelców lwowskich. Natomiast już 8 marca 1919 r. rozkazem nr 98/Szt.Gen. przemianowano go na 40 pułk piechoty, włączając pułk jednocześnie do powstałej Dywizji Piechoty „Lwów”. W dowód zasług położonych w obronie Lwowa, rozkazem MSWojsk z 4 IV 1919 r. (z dniem 1 maja) dodano do nazwy pułku przydomek „Strzelców Lwowskich".

W walce o wschodnią granicę

Już w nocy z 30 listopada na 1 grudnia żołnierze nowo powołanego pułku przeszli swój chrzest bojowy, biorąc udział w ataku na Grzybowice. W czasie dalszego pobytu pod Lwowem Pułk stacza szereg walk, z których wyróżnić trzeba bój pod Lwowem na tzw. „Kościarni" oraz pod Hołoskiem Wielkim w dniu 27 grudnia 1918 roku. Zimę 1918/1919 roku Pułk spędza przeważnie na linii bojowej, przeprowadzając ciągle utarczki z nieprzyjacielem. W kwietniu 1919 roku bierze udział w akcji, mającej na celu zepchnięcie Ukraińców na południe od Lwowa, walcząc o las Oświeca i pod Sokolnikami. W ofensywie majowej przeciw Ukraińcom Pułk w pościgu za cofającym się nieprzyjacielem stacza zażarte walki i osiąga Tarnopol. Szczególnie zacięte walki toczyły się o wioski Jaryczów Stary, Romansówkę i Jaryczów Nowy w dniu 20 maja 1919 r. W połowie czerwca 1919 roku musi się cofnąć, na skutek podjętej przez Ukraińców kontrofensywy. Przez kilkanaście dni odwrotu prowadzi ciężkie boje pod Zborowem, Mszaną i Podhajczykami. Wycofuje się z kolei na linię Złoczów—Sassów, a następnie zbiera się koło folwarku Przejazdy, by ruszyć naprzód w ponownej ofensywie polskiej. Złamawszy wraz z 38. pułkiem piechoty opór nieprzyjaciela pod wsią Kniaże w dniu 28.VI.1919 r., Pułk wkracza do Złoczowa. Następnie maszeruje nad Seret, gdzie dociera 6 lipca i wreszcie, w chwili zakończenia wojny z Ukraińcami, przekracza 17 lipca dawny kordon graniczny na północ od Zbaraża. Tu pozostaje do 5 sierpnia, po czym odchodzi nad Zbrucz, który na mocy rozejmu polsko-ukraińskiego stanowił linię demarkacyjną.

W wojnie z bolszewikami 1920 r.



W pierwszej połowie lutego 1920 roku 40. pułk strzelców lwowskich zostaje skierowany na Podole, by wziąć udział w walkach z nowym przeciwnikiem - wojskami Rosji sowieckiej. W składzie 5. dywizji piechoty Pułk przeprowadza od 18 lutego działania zaczepne, mające na celu oparcie linii frontu o rzekę Boh. Po wstępnych walkach Pułk naciera w dniu 21 lutego na Nowokonstantynów i w sześciogodzinnym zaciętym boju zdobywa miasto. Nieprzyjaciel przeszedł jednak do przeciwnatarcia i mimo zaciętej obrony zmusił oddziały polskie do cofnięcia się. Nazajutrz Pułk gromi nieprzyjaciela, zajmuje ponownie Nowokonstantynów oraz obsadza stanowiska na linii Susłowce-Kopytyńce-Popowce. Następuje okres względnego spokoju na froncie. Pułk utrzymuje swój odcinek stosując taktykę wypadów.

W końcu kwietnia 1920 roku, w związku z podjętą przez Naczelnego Wodza Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ofensywą 6 Armii na Kijów, 40. pułk strzelców lwowskich ruszył naprzód i osiągnął 29 kwietnia bez walk rejon na wschód od Winnicy. Dnia 25 maja Pułk przerzucono z Zorniszcz do Koziatyna, skąd miał odejść na front północny, na pomoc 1 armii. Wskutek silnego nacisku Rosjan na oddziały polskie w rejonie Nowochwastowa, na front północny został odtransportowany tylko III batalion, a reszta 40. pułku pospieszyła pod Nowochwastów, gdzie w dniu 31 maja wzięła udział w zaciętych walkach z kawalerią nieprzyjacielską. W tym boju I batalion Pułku wycofał się dopiero po stracie ¾ oficerów oraz połowy szeregowców, przy niemal wyczerpanej amunicji. Dnia 5 czerwca armia konna Budionnego przełamawszy front pod Samhorodkiem podążyła na nasze głębokie tyły. Wkrótce Polacy rozpoczęli odwrót. 40. pułk strzelców lwowskich w dniu 11 czerwca opuszcza teren swych ostatnich walk cofając się na rzekę Horyń. W czasie postoju w Zasławiu Pułk w nocy 29 czerwca został zaskoczony przez nieprzyjaciela. Pułk Jednak zdołał się skupić i po krótkim, lecz gwałtownym boju odrzucić wroga. Następnego dnia Rosjanie ponawiają ataki, lecz otoczony Pułk dzielnie trwa na swych stanowiskach (bez łączności z innymi oddziałami, bez koni, prowiantu i taborów) nie dopuszczając do zajęcia Zasławia. Walki te trwały do dnia 6 lipca, po czym Pułk na rozkaz wycofał się w kierunku Krzemieńca, gdzie znowu wywiązały się krwawe boje trwające od 11 do 21 lipca 1920 roku. W dalszym odwrocie Pułk walczył pod Poczajowem i Brodami. Dnia 13 sierpnia Pułk bierze udział w natarciu na Łopatyn. Mimo odniesionego powodzenia trzeba było odejść za Bug, do rejonu Kamionki Strumiłowej, skąd w kilka dni później wycofano się pod Lwów. Tu Pułk połączył się ze swoim III batalionem, który od pierwszych dni czerwca walczył na froncie północnym i w czasie odwrotu, podczas lipcowej ofensywy bolszewickiej, po 5 lipca został w drodze na Głębokie otoczony i mimo bohaterskiej obrony – rozbity przez wielokrotnie liczniejszą kawalerię Tuchaczewskiego. Resztki batalionu brały jeszcze udział w dniach 23 - 24 lipca w walkach pod Wołpą nad Niemnem, a po osiągnięciu Małkini odjechały do Lwowa. Od 21 sierpnia 1920 roku Pułk uczestniczy w walkach mających na celu odrzucenie nieprzyjaciela od Lwowa. W ciągłych bojach, które były szczególnie krwawe pod Buskiem, Pułk stale dąży naprzód. W dniu 6 września pułk wykonał wypad na wieś Jabłonówkę. Mimo, iż żołnierze dostali się pod ogień artylerii i karabinów maszynowych zdołali dopaść do okopów wroga. W ciągłym natarciu wojska bolszewickie zostały rozbite, a wieś i folwark dostały się w polskie ręce. Dalsze walki toczyły się 9 września pod wsiami Kupcze i Rakobuty. W ofensywie podjętej we wrześniu przez 6 Armię, celem uwolnienia Małopolski Wschodniej od nieprzyjaciela. Pułk stacza w dniu 17 września 1920 r. ciężkie boje pod Oleskiem i 15 października pod Nowokonstantynowem. Wreszcie po walkach w dniu 18 października pod wsią Łuki i Dziakowce (Djakowce) kończy swoją pracę wojenną. W dwuletnich walkach Pułk poniósł ciężkie straty: 27 oficerów i 403 szeregowych poległo i zmarło z ran. Za bohaterskie czyny na polu chwały odznaczono srebrnym krzyżem V klasy orderu wojennego Virtuti Militari 24 oficerów i szeregowych, a Krzyżem Walecznych - 153 oficerów i szeregowych.


W dwudziestoleciu pokoju

Po wojnie pułk nie ustawał w pracy. „Pułk znów rozpoczął walkę z niebezpiecznym wrogiem – ciemnotą”. Prowadzono kursy dla analfabetów, założono bibliotekę, kino garnizonowe, organizowano wyjścia do teatrów i muzeów. Staraniem pułku urządzono boisko oraz największe we Lwowie lodowisko. Założono też spółdzielnię wojskową, z której zyski przeznaczono na wsparcie działań oświatowych i sportu. Dnia 6 września 1924 roku Pan Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wręczył Pułkowi sztandar (wówczas jeszcze „chorągiew”) ufundowany przez obywateli Lwowa, zatwierdzony wydanym przez siebie w dniu 26.VIII.1923 r. dekretem ( Dz.Rozk. Nr 43/1923 poz.553). Początkowo Pułk obchodził swoje święto właśnie w dniu 6 września na pamiątkę wypadu na Jabłonówkę (Dz.rozk MSWojsk Nr 16/1927 poz.174). Potem datę święta pułkowego zmieniono na 30 czerwca w rocznicę obrony Zasławia (Dz. rozk. MSWojsk Nr 32/1931 poz. 407). Rozkazem MSWojsk Nr 27/1928 (poz. 307 w Dz.rozk. ) z 9 października 1928 r. zatwierdzono wzór odznaki pułkowej, którą stanowi owalna biała tarcza z herbem Lwowa i inicjałami Pułku. W dniu 23.I.1939 r. Minister Spraw Woskowych nadał pułkowi nazwę 40 pułk piechoty „Dzieci Lwowskich”. Jednocześnie ze zmianą nazwy żołnierze zostali uprawnieni do noszenia na kołnierzach kurtek i płaszczy emblematu w postaci stojącego lwa trzymającego w przedniej prawej łapie 3 pagórki i ośmioramienną gwiazdę.