Organizacja i zadania


Organizacja plutonu pionierów

Zachowane źródła oraz relacje świadczą o braku jednolitej organizacji plutonu pionierów pułku piechoty oraz taboru pionierskiego. Poniżej przedstawiamy przykładowe dwa warianty ( cztero – i trój drużynowy) tej organizacji:

Wariant A (cztero drużynowy)

Pluton pionierów składał się z dowódcy plutonu (którym był oficer) oraz czterech drużyn, każda w składzie: podoficer i 12 żołnierzy (dwie sekcje po 6 pionierów każda). Pluton posiadał na stanie jedną biedkę amunicyjną z 68 kg trotylu oraz wóz narzędziowy i wóz z przyborami do budowy mostu polowego i kładek. Pluton pionierów: 1 oficer, 11 podoficerów, 50 szeregowych. Razem 62 ludzi. Uzbrojenie: 2 pistolety i 60 kbk.

Źródła:
-Grzybowski J., 40 pułk piechoty „Dzieci Lwowskich” w obronie Warszawy, Warszawa 1990 (co do ilości drużyn)
-Cutter Z., Saperzy polscy 1918 – 1939, Wrocław 2001





Wariant B (trój drużynowy)

Pluton pionierów składał się z 3 drużyn, a w każdej dowódca drużyny i 12 pionierów (dwie sekcje po 6 pionierów każda), przy czym do każdej z drużyn przyporządkowany był pionier-woźnica biedki. Pozostali pionierzy (14 żołnierzy:dowódca, 7 woźniców i 6 pionierów) zajmowali się taborem plutonu oraz stanowili (4 żołnierzy: zastępca dowódcy plutonu – podoficer sprzętowy, obserwator, goniec i tzw. luzak) poczet dowódcy plutonu. Łącznie pluton składał się z 1 oficera, 5 podoficerów (3 dowódców drużyn, zastępca dowódcy, dowódca taboru) oraz 55 żołnierzy, uzbrojonych w 2 pistolety i 59 kbk.

Przykładowa organizacja drużyny:

3 drużyny pionierów, a każda drużyna:

Kapral lub plutonowy - Dowódca drużyny (kbk)
Woźnica (kbk) plus biedka sprzętowa (1 mierzyn = koń). W biedce narzędzia lub amunicja saperska (miny ppanc., materiał wybuchowy itp.) Prawdopodobnie biedka wchodziła w skład taboru i była przydzielana drużynom na czas wykonywania zadań.

Drużyna - 2 sekcje pionierów.
Skład sekcji: st. pionier/strzelec - sekcyjny (kbk), 5 pionierów (kbk)

Wyposażenie plutonu stanowiło: 7 wozów taborowych, 3 biedki sprzętowe, 1 koń wierzchowy (dowódcy plutonu), 14 koni pociągowych (do wozów taborowych), 3 mierzyny (do biedek).

Przykładowa organizacja taboru pionierskiego:

Kapral – dowodzący taborem
6 pionierów (kbk) – prawdopodobnie byli to specjaliści w budowie i obsłudze promu (ewentualnie sprzętowi lub pirotechnicy)
7 woźniców (kbk)
7 wozów (zaprzężonych po 2 konie pociągowe), w tym:
a) 1 wóz sprzętowy: kilofy, łopaty, klamry, dobnie, baby i inne narzędzia
b) 1 wóz promowy: sprzęt do budowy promu o nośności 1 działa piechoty (tutaj prawdopodobnie 2-3 łodzie brezentowe T–35 )
c) 5 wozów mostowych: materiały ( worki brezentowe, komponenty drewniane, liny ) na kładkę przeprawowej P 29

Źródła:
-Piechota, Kryska-Karski T. (red.), Londyn 1970-1974 (na podstawie relacji weteranów)
-„Pakowanie i noszenie wyposażenia przez saperów i pionierów pułków piechoty”, (w:)
Podręcznik podoficera piechoty, Warszawa 1930 (wg. ilości i rozmieszczenia sprzętu saperskiego)
-Karczewski L., Pokrowski E., "Aneks nr 7: Struktura organizacyjna pułku po mobilizacji w 1939 roku", (w:) 21 Warszawski Pułk Piechoty "Dzieci Warszawy", Warszawa 1997
( przy czym tutaj 3 drużyny: drużyna minerów, fortyfikacyjna i drogowo-mostowa, ale tylko 2 wozy sprzętowe. Razem: 1 oficer, 5 podoficerów, 40 szeregowców)





Pluton pionierów pułku piechoty (etat nr. 5)

1. Dowódca plutonu (kapitan-porucznik) i jeden strzelec (ordynans osobisty) oraz koń wierzchowy dla dowódcy plutonu. Strzelec uzbrojony był w karabinek z bagnetem.

2.Poczet dowódcy:
- zastępca dowódcy plutonu (sierżant) uzbrojony w pistolet
-podoficer sprzętowy (kapral) uzbrojony w karabinek z bagnetem

3. Drużyna pionierów:
1. drużyna
- drużynowy (plutonowy) uzbrojony w karabinek z bagnetem
-zastępca drużynowego (kapral) uzbrojony w karabinek z bagnetem
- pionierzy (starszy strzelec oraz 9 strzelców) - uzbrojeni w 10 karabinków z bagnetami.
2.,3. i 4. drużyna jak 1.

4. Tabor:
- wozy sprzętowe (2 strzelców), dwa wozy taborowe z dwoma zaprzęgami dwukonnymi. Uzbrojenie dwa karabinki z bagnetami. W przypadku wystawienia 4 wozów jednokonnych etat zwiększano o dwóch strzelców uzbrojonych w karabinki z bagnetem.

W wozie sprzętowym nr. 1 przewożono: narzędzia do robót ziemnych (4), narzędzia do robót drzewnych (3 zestawy małe), narzędzia stolarsko-ciesielskie, narzędzia do budowy przeszkód drucianych, sprzęt do budowy lekkich mostów i kładek, 2 małe zestawy lin konopnych, sprzęt oświetleniowy, 10 kg. drutu stalowego miękkiego ocynkowanego 2 mm, 8 kg gwoździ 120 mm, 8 kg gwoździ 160 mm, 25 kg klamer ciesielskich prostych 320 mm, młot 60 kg do wbijania pali, 10 siatek do maskowania 2x3 m.

W wozie sprzętowym nr. 2 przewożono: mały zestaw narzędzi kowalskich, koło ratunkowe, naczynia i materiały do farb i maskowania, trzonek zapasowy, 10 kg drutu stalowego miękkiego ocynkowanego 2 mm, 8 kg gwoździ 120 mm, 8 kg gwoździ 160 mm, 25 kg klamer ciesielskich prostych 225 mm, rozpylacz do farby, 10 kg stali węglowej okrągłej W-13, 10 kg stali węglowej prostokątnej W-40x5, 3 kg szpagatu konopnego 2 mm, 20 kg koksu ogrzewniczego, bańkę z 5 litrami nafty.

- biedka amunicyjna (strzelec), zaprzęg biedki jednokonny. Uzbrojenie strzelca - karabinek z bagnetem. W pojeździe tym transportowano: 2 duże zestawy trotylowej amunicji wybuchowej, 1 duży zestaw sprzętu do zapalania zwykłego, duży zestaw do zapalania elektrycznego, sprzęt minerski pomocniczy, duży zestaw materiałów zapalających zwykłych, duży zestaw materiałów zapalających elektrycznych, duży zestaw materiałów izolacyjnych i pomocniczych do spraw minerskich, 4 pudełka zapałek, 1 kg świec.

- wozy pod kładkę (1 kapral i 6 strzelców), 6 wozów dwukonnych, uzbrojenie 7 karabinków z bagnetami. W przypadku mobilizowania 12 wozów jednokonnych etat zwiększał się o 6 strzelców uzbrojonych w karabinki z bagnetami
Na wozach przewożono: 60 mb kładki workowej wz. 29, oraz zapas części do kładki w postaci: 8 sztuk worków kładkowych, 3 trzeciaków, 40 wiązadeł.

Łącznie: 62 żołnierzy (70 żołnierzy przy zaprzęgach jednokonnych)- oficerów 1 (1 oficer broni)
- sierżantów 1
-plutonowych 4
-kaprali 6
-starszych strzelców 4
- strzelców 46 (54 strzelców przy zaprzęgach jednokonnych)

Tabela należności materiału uzbrojenia: 60 karabinków z bagnetami i sznurami do czyszczenia (68 karabinków z bagnetami i sznurami do czyszczenia przy zaprzęgach jednokonnych), 1 pistolet, 1 pistolet do nabojów sygnałowych oraz 1 pistolet oficera nie uwzględniony w etacie. 62 hełmy z podpinkami. Przyrządy optyczne i miernicze: 1 lornetka pryzmatyczna oraz busola kieszonkowa zwykła. Ilość przydzielonych jednostek ognia: do karabinków - 240 jednostek ognia (272 jednostek ognia przy 68 karabinkach), 1 jednostek ognia do pistoletu oraz 1 zestaw 25 mm nabojów sygnałowych do pistoletu sygnałowego. Maski przeciwgazowe: 62 (70 masek przy zaprzęgach jednokonnych).

Tabela należności materiału saperskiego przewidywana dla plutonu pionierów: 4 szt. przenośnego sprzętu drużyny pionierów, torbę narzędziową zastępcy dowódcy plutonu z dodana baterią elektryczną, ołówkiem anilinowym dwubarwnym, ołówkiem grafitowym, gumą ołówkową oraz blok meldunkowy, 4 torby narzędziowe dowódcy drużyny pionierów z dodana baterią elektryczną, 8 toreb narzędziowych zastępcy dowódcy drużyny pionierów oraz 3 wyposażenia saperskie wozów. Pozostały niewymieniony w tabeli sprzęt saperski wożony był na wozach i biedce.



Zadania plutonu pionierów

Pluton pionierów zawierał specjalistów i sprzęt do prac pionierskich piechoty. Dostarczał także kierowników zespołów do większych prac nad umocnieniem terenu, wykonywanych przez oddziały strzeleckie. Do tak zarysowanych zadań pionierskich należało: a) budowa stanowisk ogniowych (dołów i rowów strzeleckich, dołów dla ręcznych i ciężkich karabinów maszynowych, stanowisk ogniowych dla granatników, moździerzy piechoty, a nawet przygotowywanie stanowisk artylerii)
b) maskowanie i umacnianie stanowisk ogniowych (odziewanie darnią, koszami szańcowymi, workami z piaskiem, faszyną itd.)
c) oczyszczanie przedpola z wszystkiego co ogranicza pole ostrzału i ułatwia przeciwnikowi wstrzeliwanie się (wycinka drzew i krzewów, burzenie budynków, murów)
d) budowa sieci łączności pomiędzy stanowiskami ogniowemi (w rowach kablowych lub na tyczkach)
e) budowa przeszkód przeciwko piechocie nieprzyjaciela, sztucznych: drutowych stałych (płot kolczasty, sieć kolczasta niska, potykacze), przenośnych ( kozły kolczaste, jeże), składanych (walce kolczaste) oraz naturalnych: zasieków (z powalonych drzew ), zawałów leśnych
f) budowa przeszkód przeciwko broni pancernej, naturalnych (zalewy, zabagnienia) i sztucznych (zagrody minowe, leje, zagrody z szyn lub pali, dołów – pułapek, rowów, sztucznych nasypów, barykad )
g) budowa schronisk, schronów oraz przygotowanie do obrony istniejących budowli stałych ( rowów przydrożnych, nasypów, budynków, barykadowanie ulic )
h) niszczenie i przekraczanie przeszkód (tworzenie wyłomów szturmowych i niszczenie przeszkód drucianych przy pomocy narzędzi lub materiałów wybuchowych, przekraczanie przeszkód drucianych, naelektryzowanych, pół i zagród minowych, usuwanie zalewów, przekraczanie zasiek)
i) niszczenie torów kolejowych, brodów, dróg, grobli, linii telefonicznych i telegraficznych, stacji kolejowych (wysadzanie zwrotnic, wież wodociągowych ), niszczenie przejętej broni, amunicji, samochodów, przygotowywanie pułapek na pociągi pancerne itp.
j) przekraczanie rzek ( wyszukiwanie brodów, tyczenie przepraw po lodzie i przez moczary, budowa kładek bojowych na rzekach o szerokości do 60 m: workowych P -wz. 29 i zastępczych, budowa przystani i promów z pontonów, łodzi brezentowych, materiału etatowego kładki workowej itd.)
k) przygotowywanie miejsc biwakowych (maskowanie naturalne i sztuczne, ustawianie namiotów polowych, budowa płotów, ziemianek, wnęk do gotowania, osłon dla kuchni polowych, pomieszczeń dla koni, wykonanie studni polowych, ustępów polowych)

Dowódca plutonu pionierów był technicznym doradcą dowódcy pułku oraz kierownikiem prac inżynieryjnych.

Oprócz zadań ściśle wojskowych w okresie pokoju pionierzy brali udział w akcjach usuwania szkód popowodziowych, a także odbudowie linii kolejowo – drogowych oraz urządzeń hydrotechnicznych. Budowano również kładki i mosty do użytku dla miejscowej ludności. W akcji usuwania szkód po wielkiej powodzi w lipcu 1934 w rejonie Limanowej udział wzięły wszystkie plutony pionierów z pułków 5 DP.

Źródła:
-Umocnienia polowe i służba pionierska, Warszawa 1935
-Cutter Z., Saperzy polscy 1918 – 1939, Wrocław 2001
-Instrukcja wyszkolenia kontyngensu piechoty. Cz. 2, Dla pułkowych szkół podoficerskich i plutonów specjalnych. Zał. 2, Instrukcja wyszkolenia dla plutonów pionierów pułków piechoty. Ogólne wytyczne. Szkolenie kontyngensu. Szkolenie kandydatów na podoficerów rezerw, Warszawa